Çoğumuz bir konuyu öğrenmek için aynı sayfaları defalarca okuruz ve metne baktıkça bilgiyi bildiğimizi düşünürüz. Ne yazık ki bu tanıdıklık hissi, gerçek öğrenmeyle karıştırdığımız en büyük tuzaklardan biridir. Bir metni akıcı okuyabilmek, onu hatırlayabildiğimiz anlamına gelmez. Bilişsel bilim araştırmalarının defalarca gösterdiği şey açıktır: bilgiyi kalıcı hale getiren şey, onu tekrar tekrar okumak değil, hafızadan aktif olarak geri çağırmaya çalışmaktır. Bu yönteme aktif hatırlama denir.
Aktif hatırlama, adından da anlaşılacağı gibi, bilgiyi pasif bir şekilde tüketmek yerine onu zihninizden dışarı çekmeye zorlamaktır. Bir konuyu okuduktan sonra kitabı kapatıp "Ne öğrendim?" diye kendinize sormak, en basit haliyle bu tekniktir. Bu sırada beyniniz, ilgili bilgiye giden sinirsel yolları yeniden etkinleştirir. Her geri çağırma çabası, tıpkı bir patikayı tekrar tekrar yürümek gibi, o yolu daha belirgin ve daha kolay erişilebilir hale getirir.
Bu tekniğin neden bu kadar etkili olduğunu anlamak için beynin nasıl çalıştığına bakmak gerekir. Bilgiyi geri çağırmaya çalıştığınızda, hafızanız bir miktar zorlanır ve işte tam da bu zorlanma, öğrenmeyi pekiştirir. Bilişsel psikolojide buna "arzu edilen zorluk" denir. Çalışma çok kolay geldiğinde, beyniniz fazla çaba harcamadığı için bilgi zayıf kodlanır. Biraz mücadele ettiğinizde ise bağlantılar güçlenir. Bu yüzden hatırlamaya çalışırken yaşadığınız o hafif sıkıntı hissi, aslında öğrenmenin gerçekleştiğinin işaretidir.
Aktif Hatırlamayı Nasıl Uygularsınız
Bu tekniği günlük çalışmanıza katmak sandığınızdan kolaydır. Temel prensip, materyale bakmadan önce bilgiyi hatırlamaya çalışmaktır. İşte uygulayabileceğiniz somut yöntemler:
- Kapat ve anlat: Bir bölümü okuduktan sonra kaynağı kapatın ve öğrendiklerinizi kendi cümlelerinizle yazın veya sesli anlatın.
- Soru kartları: Bir yüze soruyu, diğer yüze cevabı yazın ve önce cevabı hatırlamaya çalışın.
- Boş sayfa tekniği: Bir konuyu bitirdikten sonra boş bir kağıda hatırladığınız her şeyi dökün, sonra eksikleri kontrol edin.
- Kendinize soru sorun: Okurken kenara "Bu neden önemli?" gibi sorular yazın ve daha sonra bunları yanıtlayın.
Aralıklı Tekrarla Birleştirmek
Aktif hatırlamanın gücü, aralıklı tekrar adı verilen bir başka teknikle birleştiğinde katlanır. Bilgiyi öğrendikten hemen sonra bir kez, ertesi gün bir kez, sonra birkaç gün sonra tekrar hatırlamaya çalışmak, unutma eğrisini yavaşlatır. Her geri çağırmayı tam unutmaya yakın bir noktada yapmak, hafızayı en verimli şekilde güçlendirir. Bu yüzden tek bir uzun çalışma seansı yerine, bilgiyi zamana yayılmış kısa oturumlarla gözden geçirmek çok daha etkilidir.
Önemli bir nokta, hatalarınızdan korkmamaktır. Bir bilgiyi hatırlamaya çalışıp başaramamak bile öğrenmeye katkı sağlar, çünkü doğru cevabı gördüğünüzde beyniniz onu çok daha güçlü kodlar. Amaç ilk seferde her şeyi doğru yapmak değil, geri çağırma kasını düzenli olarak çalıştırmaktır.
Küçük Bir Alışkanlık, Büyük Bir Fark
Aktif hatırlamanın en güzel yanı, ek zaman gerektirmemesidir. Zaten çalışmaya ayırdığınız süreyi, pasif okumadan aktif geri çağırmaya kaydırmanız yeterlidir. Aynı yarım saatte metne tekrar tekrar bakmak yerine, kapatıp hatırlamaya çalışmak, öğrenme veriminizi belirgin biçimde artırır. Bu küçük yöntemsel değişiklik, sınavlara hazırlanan bir öğrenci için de yeni bir beceri edinen bir yetişkin için de aynı derecede işe yarar. Bilgiyi gerçekten kendinize mal etmek istiyorsanız, onu okumayı bırakıp hatırlamaya başlayın.
